Gorllewin Abertawe

Mae etholaeth Gorllewin Abertawe yn dyddio’n ôl i 1885 pan grëwyd etholaeth Tref Abertawe yn ystod proses gyffredinol o newid ffiniau etholaethau ledled Morgannwg. Roedd yn cynnwys canol y dref, y maestrefi mewnol gorlawn a’r maestrefi allanol mwy cefnog yn ogystal â’r safle a fyddai’n dod yn gartref yn y pen draw i Brifysgol Abertawe. Cafodd ei ailenwi’n Gorllewin Abertawe ym 1919, ac yn rhan gynta’r 20fed ganrif cafodd ei gynrychioli’n gyson gan Ryddfrydwyr mawr o fyd diwydiant a masnach. Yr un mwyaf adnabyddus o’r rhain efallai oedd Syr Alfred Mond Bt (1868-1930), a hawliodd y sedd rhwng 1910 a 1923. Etifeddodd gwmni ei dad, y Mond Nickel Company, a’i weithfeydd yng Nghlydach. Yn ddiweddarach yn ei yrfa bu’n allweddol yn y broses o greu Imperial Chemical Industries ym 1926, ac ef oedd eu cadeirydd cyntaf nhw.

AS Llafur cyntaf Gorllewin Abertawe oedd Percy Morris (1893-1967), a gynrychiolodd y sedd o 1945 hyd 1959. Mae trigolion hŷn Abertawe yn dal i gofio Percy gyda hoffter. Roedd wedi dechrau ei yrfa fel clerc rheilffordd gyda Great Western Railway ac wedi gweithio ei ffordd i fyny drwy’r Blaid Lafur.

Aelod arall a gaiff ei gofio yn y ddinas yw Alan Williams, a fu’n AS Llafur o 1964 hyd 2010. Ar achlysur ymddeoliad Tam Dalyell yn etholiad 2005, cafodd Alan ei enwi’n Dad y Tŷ, teitl a gaiff ei roi i’r Aelod Seneddol sydd wedi bod yn Nhŷ’r Cyffredin am y cyfnod hiraf. Bu’n weinidog yn llywodraethau Wilson a Callaghan a chafodd ei benodi’n Gyfrin Gynghorydd ym 1977.

Geraint Davies yw’r AS dros Orllewin Abertawe nawr, ac yn 2010 Geraint oedd yr AS newydd cyntaf i gyflwyno mesur preifat – y Bil Rheoliadau Cerdyn Credyd (pornograffi plant). Cafodd sylw gan y cyfryngau yn genedlaethol yn ogystal â chefnogaeth gan bob plaid yn cynnwys Cynnig Cynnar-yn-y-dydd a gafodd ei arwyddo gan 203 AS. Mae’r Bil yn cosbi cwmnïau cardiau credyd a debyd am hwyluso’r broses o lawrlwytho delweddau cam-drin plant. Mae’r bil hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i fanylion y sawl sy’n prynu cerdyn credyd rhagdaledig gyda gwerth is na £100 gael eu cofnodi er mwyn gallu olrhain y ffynhonnell petai’r cerdyn yn cael ei ddefnyddio i lawrlwytho delweddau anghyfreithlon neu brynu arfau neu alcohol dan oed.

Mae Gorllewin Abertawe hefyd yn etholaeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru ers 1999, ac mae’r ffiniau a’r enw’n union yr un fath â’r etholaeth seneddol. Andrew Davies oedd aelod Llafur yr ardal yn yr etholiadau cyntaf o 1999 hyd 2011 (pan benderfynodd Andrew ymddeol). Ef oedd un o benseiri datganoli yng Nghymru a bu’n weinidog trwy gydol ei yrfa yn y Cynulliad Cenedlaethol. Bu’n Weinidog Cabinet i Lywodraeth Cymru gyda chyn Brif Weinidog Cymru, Rhodri Morgan, am dros 10 mlynedd. Ef oedd awdur maniffesto Llafur Cymru ar gyfer y Cynulliad yn 2011, a dyma sail Rhaglen Lywodraethu Carwyn Jones, y Prif Weinidog. Yn 2010, roedd yn AC y flwyddyn yng ngwobrau Gwleidydd Cymraeg y Flwyddyn. Mae Andrew Davies nawr yn Gadeirydd Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg.

Yn 2010, cafodd Andrew ei benodi’n Gadeirydd Cwmni Dawns Cenedlaethol Cymru yn ogystal ag yn Gyfarwyddwr Anweithredol y Banc Elusennol o fewn y DU. Yn ddiweddar, fe’i penodwyd gan Edwina Hart, y Gweinidog dros Fusnes, i gadeirio Comisiwn Cwmnïau Cydweithredol a Chydfuddiannol Cymru.